Interval
Jan H. Mysjkin
AANZETTEN TOT EEN ROMAN
Over Doina Ioanid
‘Voor mij is het prozagedicht de meest geschikte uitdrukkingsvorm. Binnen die vorm kan ik een verhaal vertellen, over mij, over anderen, zowel intimi als gewoonweg anonieme mensen, want elk mens is zoiets als een levenskroniek. Een eenvoudig verhaal, argeloos vorm gegeven, kan heel goed de poëzie van de wereld waarin we leven betrappen.’
Aan het woord is Doina Ioanid, op 24 december 1968 geboren te Boekarest. Ze is de auteur van vijf bundels die zonder uitzondering bestaan uit prozagedichten, die gaan van een enkele regel tot pakweg vijfentwintig regels. In het interview dat ik zo-even citeerde, noemt ze de poëzie ‘een late liefde. Als kind las ik graag sprookjes, verhalen en avonturenromans. Het liefst las ik Chinese verhalen, waarschijnlijk vanwege de fascinerende mengeling van het alledaagse en het fabelachtige.’ Die mengeling vindt men terug in haar eigen werk, met dat verschil dat het fabelachtige is verschoven naar veeleer beklemmende droombeelden.
Haar leertijd maakte ze in de jaren negentig door binnen de literaire kring ‘Litere’ rond Mircea Cărtărescu aan de universiteit van Boekarest, waar ze Franse taal- en letterkunde studeerde. De teksten die uit het cenakel voortkwamen, werden opgenomen in de collectieve bundel Ferestre (Vensters, 1998), naast andere debuterende kringgenoten als Marius Ianuş, Ioana Nicolaie en Cecilia Ştefănescu, die allen naam maakten als vertegenwoordigers van de ‘generatie 2000’. Zelf wenst ze niet in enige generatie te worden ingelijfd – ‘als ik iets te zeggen heb, doe ik dat wel voor eigen rekening,’ merkt ze op. Het klinkt als een echo op het vers van Osip Mandelstam: ‘Nee, ik ben nooit iemands tijdgenoot geweest.’
En toch, haar eerste bundel, Het juffertje van marsepein (Uitg. Douane, Rotterdam, 2011), verscheen nu juist in 2000. Sindsdien volgden vier bundels: Het is de tijd om oorbellen te dragen (2001), Het boek van de buiken en de eenzaamheid (2003), Overgangsgedichten (2005) en Ritmen om de vrouwtjesegel te temmen (2010).
Elke bundel lijkt een hoofdstuk uit een roman in uitvoering. In de vijf bundels komen namelijk een aantal steeds terugkerende personages voor – ‘intimi’ zoals haar grootouders, haar moeder of haar zus Mary – die het oeuvre een opmerkelijke coherentie verlenen. Bovendien komt in alle bundels het syntagma ‘de vrouw van x jaar’ voor, waarbij Doina Ioanid als in een dagboek haar verschillende levensfasen vastlegt. Die autobiografische gegevens raken verweven met surreëel aandoende beelden uit de ‘alledaagse onwerkelijkheid’ (een term die ik ontleen aan Max Blecher, auteur van de klassiek geworden roman Avonturen in de alledaagse onwerkelijkheid). De prozagedichten van Doina Ioanid ontlenen hun kracht aan de samenspanning van alledaagse en onwerkelijke notities, of veeleer: de schok van surreële of irreële beelden tegen een droog realistische achtergrond. Het zijn abrupt gemonteerde clips over de strijd tegen de leugen van alledag, de door familie en samenleving opgedrongen illusies, het opstuwen van beklemmende droombeelden – met nu en dan, gelukkig maar, een moment van verlichting.
Zegwerk publiceert de cyclus ‘Interval’ uit de Overgangsgedichten.
Vertaald uit het Roemeens door Jan H. Mysjkin.
Oplage: 30 exemplaren
Prijs: 20 euro
Verzending inclusief:
voor België: 23 euro
voor Nederland: 27 euro
IBAN BE03 0001 6365 7184
BIC BP0TBEB1
Zegwerk vzw, Reigerstraat 3, BE-9000 Gent
Bestellen per e-mail: grafijn@scarlet.be
Jan H. Mysjkin ontving voor zijn vertalingen uit het Roemeens de Prijs voor Vertalingen van het Festival International Poesis.
Onlangs werd ook de De Elly Jaffé Prijs, een driejaarlijkse oeuvreprijs voor literaire vertalingen uit het Frans, toegekend aan Jan H. Mysjkin voor de eerste integrale vertaling in het Nederlands van De graaf van Montecristo van Alexandre Dumas.
Yin in actie
Het Zegwerkboek Rozen en jeuk van Yin Lichuan is heel de maand december in promotie.
Je kan het boekje aanschaffen voor 25 euro (ipv 45 euro!); verzendingskosten exclusief.
Voor alle inlichtingen: grafijn@scarlet.be
Informatie over Yin Lichuan vind je op deze blog.
Alle zwanen heten Reinhard (bis)
Het nieuwe Zegwerkboekje Alle zwanen heten Reinhard van Ann Cotten is te bestellen door overschrijving (23 euro (België) of 27 euro (Nederland) – verzending inclusief) bij Zegwerk vzw, Reigerstraat 3, 9000 Gent.
Rekeningnummer: 000-1636571-84
IBAN BE03 0001 6365 7184
BIC BPOTBEB1
Formaat: 13,2 x 21 cm
Oplage: 100 genummerd en 26 geletterd
Vertaling: Erik de Smedt
Vormgeving: Danny Dobbelaere
Alle zwanen heten Reinhard
In juni 2011 verschijnt bij Zegwerk een boekje (Alle zwanen heten Reinhard) met een keuze uit de gedichten van Ann Cotten (Duitse tekst met de vertalingen van Erik de Smedt). Ann Cotten zal present zijn op het Poetry International Festival in Rotterdam (14 tot 19 juni 2011). Hierbij een korte biografie van deze jonge wolvin van de Duitse letteren.
Ann Cotten (1982) woonde tot haar vijfde in Iowa (VS) en verhuisde daarna naar Wenen. Haar thuistaal was Engels, daarbuiten Duits. Ze rondde haar studie taal en letteren af met de scriptie Nach der Welt. Die Listen der Konkreten Poesie und ihre Folgen (uitgegeven door Klever Verlag, Wenen). Sinds 2006 woont ze als schrijfster en vertaalster in Berlijn. Ze debuteerde in 2007 met de bundel Fremdwörterbuchsonette (Suhrkamp), 78 dubbelsonnetten waarin ze oude en nieuwe taalregisters door elkaar gebruikt om een complex levensgevoel uit te drukken. Voor dit met eigen tekeningen verluchte debuut ontving ze de Reinhard Priessnitz-prijs en de Clemens Brentano-prijs. Ze werd betiteld als het ‘wonderkind’ van de hedendaagse Duitse literatuur. In recenter werk speelt ze nog intenser klank tegen betekenis uit, proza tegen poëzie. Een aantal teksten leest ze voor op lyrikline.org. Ann Cotten organiseert samen met Monika Rinck en Sabine Scho met ongeregelde tussenpozen de Rotten Kinck Schow. Op de website www.glossarattrappen.de combineert ze prozateksten en foto’s. ‘Het idee erachter is chaotisch in te gaan op de chaos van de wereld.’ Een per toeval gegenereerde of door de lezer gemaakte keuze kan in boekvorm worden besteld (AusnahmeVerlag). In 2010 verscheen haar boek Florida-Räume (Suhrkamp).
Erik de Smedt
Nieuw mailadres
Het mailadres van Zegwerk is gewijzigd:
Graag mailen naar: grafijn@scarlet.be
Leeswolf: recensie over Yin
In Leeswolf van mei 2010 verscheen een recensie over Rozen en jeuk.
Hierbij de (bijna volledige) tekst:
Ook zonder grootse festivals neemt de belangstelling voor kunst uit het huidige China toe. Bij film en beeldende kunst is de culturele drempel vrij gemakkelijk te overwinnen, voor literatuur ligt dat moeilijker. Een boek als Spiegel van de klassieke Chinese poëzie van W.L. Idema vindt nog steeds een vrij grote schare lezers. Hedendaagse literatuur wordt slechts sporadisch vertaald, en vaak bij kleine uitgeverijen. Een roemrijke uitzondering was het tijdschrift Het trage vuur, dat helaas is opgehouden te verschijnen.
Bij uitgeverij Zegwerk verscheen een ruime keuze van twintig gedichten uit het werk van Yin Lichuan (geb. 1973), van wie eerder de roman Fucker in het Nederlands is vertaald (Vassalucci, 2004). Yin maakt deel uit van het dichterscollectief Het Onderlijf dat actief is op het internet en een gelijknamig tijdschrift uitgeeft. Ondanks de provocerende naam, schrijven de leden van het collectief niet alleen maar over seks, al hebben sommige leden een wilde reputatie. De titel Rozen en jeuk wijst als in een oxymoron op het samenbrengen van elementen die meestal netjes gescheiden worden gehouden: de idealistische en romantische verwachtingen en gevoelens die mensen over relaties koesteren tegenover de ontluisterende en laag-bij-de-grondse realiteit van alledag. Yin lijkt behoorlijk pessimistisch over relaties, ook over de families die eruit voortkomen. Ontrouw, vervreemding, materiële ellende, botheid en schijnheiligheid – onderwerpen waar veel poëzie, hoe ‘modern’ ze zich ook voordoet, graag een wijde boog om maakt – worden in haar gedichten scherp gefocust. Yins stijl is overwegend parlando, spreektaal die past bij de veelal alledaagse onderwerpen. Wie hierbij aan onze nieuw-realistische poëzie denkt, beseft meteen hoe halfzacht en escapistisch die laatste meestal gebleven is. Alleen al de titels en beginregels wijzen op grote verschillen: ‘Welke oude vrouw wil je later worden’ (“haar borsten zijn al lang door niemand gestreeld / het haar van deze vrouw valt met handenvol uit”), ‘Vloek’ (“ik heb echt geen bewondering / voor mensen die de winter doorkomen op een voorraad kool”) , ‘Flirten’ (“ik wil zo graag, ah, op je schoot zitten, want ik wil zo graag, ah / flirten met een getrouwde man”). De gedreven zegging, de oprechtheid en af en toe een scheut humor maken dat Yins poëzie niet in louter provocerend cynisme of sensationeel effectbejag blijft steken. Er gaat een lucide helderheid van uit – zuurstofrijke lucht als bij de opklaring na een onweer. De bevrijdende overtuigingskracht van iemand die ook de ongemakkelijke waarheid durft te zeggen. Dat deze poëzie, die leest alsof ze oorspronkelijk in het Nederlands is geschreven, extra indringend overkomt, is te danken aan de prachtige vormgeving van dit boekwerk: groot formaat, tweekleurendruk met de tekst in het zwart, de titels en de Chinese paginanummers in het rood. Daarbij komen een stevige letter, een bladspiegel met gulle witruimte, een kaft en schutbladen die spelen met het in de oorspronkelijke cultuur vigerende geel en rood, westerse hoofdletters en Chinese karakters. Qua taal, inhoud en vormgeving is Rozen en jeuk culturele kruisbestuiving op haar best.
Erik de Smedt
Lied van de jeugd
Wang houdt van Yuli
Yuli houdt van Zhang
Zhang houdt misschien ook wel van Yuli
Yuli houdt misschien ook wel van Wang
Wang houdt al snel niet meer van Yuli
Yuli is ’t zo gewend dat Wang van haar houdt
Zhang wordt eindelijk verliefd op Yuli
Als Yuli eindelijk met Liu trouwt
Zhangs collega’s spreken hem nu aan met u
Wang wordt vijf jaar later doodgereden door een truck
Yuli baart in het vierde jaar haar derde kind
(uit: Yin Lichuan, Rozen en jeuk, vert. Annelous Stiggelbout)
Rozen en jeuk
De Chinese dichteres Yin Lichuan werd in 1973 geboren in Chong-qing, en groeide op in Beijing. Na Frans te hebben gestudeerd aan de faculteit Westerse Talen aan de Universiteit van Beijing, de meest prestigieuze universiteit van China, vertrok Yin naar Parijs, waar ze studeerde aan de ESEC, de Franse filmacademie. In 1999 keerde ze terug naar Beijing, waar ze werd gevraagd om zich aan te sluiten bij een pas opgericht dichterscollectief dat zich Het Onderlijf noemde.
Bij Het Onderlijf publiceerde Yin vooral poëzie, maar daarnaast heeft zij ook vele ‘sanwen’, essays, geschreven, en een roman die in het Nederlands vertaald is als Fucker (Amsterdam: Vassalucci, 2004). Ook maakt ze sinds een paar jaar films, zoals The Park (2007) en Knitting (2008). Vertalingen van Yins gedichten zijn eerder verschenen in Het Trage Vuur, het tijdschrift voor Chinese literatuur in Nederlandse vertaling.
Het Onderlijf was een van de eerste dichterscollectieven die dankbaar gebruik maakten van de mogelijkheden van het internet: de Onderlijvers publiceerden veel van hun gedichten op internetfora, waar gedichten onmiddellijke feedback krijgen van lezers, en het niet meer nodig is een uitgever te vinden die er iets in ziet. Veel internetdichters en –schrijvers maken later de stap naar een papieren publicatie. Zo ook Het Onderlijf: het groepje, bestaande uit twaalf dichters, begon een tijdschrift uit te geven, ook getiteld Het Onderlijf, met gedichten van de leden, en regelmatig verschijnen ook gedichten in andere tijdschriften en in boeken.
Het Onderlijf, en zo ook Yin, schrijft – anders dan de naam doet vermoeden – niet alleen maar over seks. Veel van Yins gedichten gaan over het leven aan de zelfkant van de grote stad, over gewone mensen, of beschrijven scènes die zo uit haar eigen leven gegrepen lijken. Maar ook over seks schrijft Het Onderlijf veel, en de leden van de groep hebben een wilde reputatie. Ook Yin presenteert zich als een ‘slechte vrouw’, die niet braaf thuis zit tot haar huwelijk, maar uitgaat en mannen verslindt, en haar avonturen beschrijft in gedichten als ‘Gedachte’ en ‘De bloemetjes buiten zetten’.
In serieuze relaties heeft Yin zoals blijkt uit haar gedichten weinig vertrouwen. Mannen in haar gedichten bedriegen de ik-persoon met een ander, of een ander met de ik-persoon, zoals in ‘Liefdesverhaal’ en ‘Flirten’. Als de relatie al wordt voortgezet in wederzijdse trouw, dan worden de partners daar alleen maar ongelukkig van, zoals in ‘Minnaars’. Ook de vrouw in het eerste gedicht in deze bundel, ‘Rozen en jeuk’, wordt verlaten. ‘Rozen en jeuk’ is een vroeg gedicht van Yin, en de stijl van dit gedicht verschilt zoveel van haar latere poëzie dat het haast door een andere dichter geschreven had kunnen zijn. Waar Yins latere gedichten vaak heel realistisch en specifiek zijn, is dit gedicht veel metaforischer en minder expliciet.
Yin is dus pessimistisch over relaties, en niet minder pessimistisch over de families die uit zulke relaties voortkomen. In verschillende van haar gedichten beschrijft ze hoe de ik-persoon vervreemd is van haar moeder of haar vader, en hoe ze zelf nooit zo zou willen worden als haar moeder. In ‘Wat voor oude vrouw wil je later worden’ zou de ik liever eenzaam en afgeleefd liggen te sterven dan met haar hele gezin om zich heen.
Yin legt in haar gedichten nogal wat cynisme aan de dag. In relaties heeft ze geen vertrouwen, families zijn niet het warme nest dat ze zouden moeten zijn, en verstikken vrouwen, of ze nou moeder of dochter zijn. Gedichten als ‘Vloek’ en ‘Lied van de jeugd’ hebben het vertrouwen in een ‘en ze leefden nog lang en gelukkig’ helemaal opgezegd: het kan alleen maar eindigen in ellende, en hierbij noemt Yin kinderen krijgen in één adem met dood of ouderdom. In ‘Om deze blik’ doet ze daar nog een schepje bovenop: armoede en ellende zijn nodig, voor het plezier van de rijke stadsbewoners en voor de inspiratie van de dichters.
Toch is het niet allemaal kommer en kwel in Yins poëzie. Er spreekt een hoop lol uit gedichten als ‘Gedachte’ en ‘Gelach is het bewijs’, en ook haar cynisme is grappig. Yins gedichten zijn leuk om snel te lezen, maar ook geschikt om langer over na te denken, en dieper te interpreteren. Yins poëzie is rauw, confronterend, buiten-gewoon en steeds beklijvend.
Annelous Stiggelbout
- Oplage: 50 genummerde exemplaren
- Jaar: 2009
- Prijs: 45,00 euro (inclusief verzending)
- Vertaling: Annelous Stiggelbout
- Bestellen bij: Zegwerk, Reigerstraat 3, 9000 Gent (grafijn@scarlet.be)
Gedichtenverminker
De dichter Jacques Izoard (1936-2008) is een buitenbeentje in het Belgisch letterenlandschap. In Wallonië is zijn impact groot – eigenlijk was hij een beetje de Waalse Hugo Claus – maar in Vlaanderen is hij vrij onbekend. Internationaal wordt hij ondertussen erkend als een van de grootste Belgische dichters. Voor ‘Vêtu, dévêtu, libre’ (1978) kreeg hij de prestigieuze Prix de Poésie van de Académie Mallarmé. Andere grote werken zijn: La Patrie empaillée (1973), Corps, maisons, tumultes (1990), Le bleu et la Poussière (1998) en Dormir sept ans (2001).
Izoards poëzie is tegelijk melancholisch, sensueel en ambachtelijk. Hij hakt in de taal tot er – meestal – maar een paar regels overblijven. Kleine juweeltjes met ‘gensensibiliseerde stof’. De ogen, de handen, de lippen, het stof, de natuur en de taal zijn steeds terugkerende thema’s en begrippen. Schrijven is voor Izoard een sterk fysieke daad van bevestiging maar ook vertwijfeling. Het woord is vlees geworden. Het stoffelijke dartelt met het on-stoffelijke.
Uit de bundel Le bleu et la poussière koos vertaler/dichter Alain Delmotte vijftien gedichten. De vormgeving van Danny Dobbelaere is ‘minimal’ én handtastelijk.
- Oplage: 111 genummerde en gesigneerde exemplaren
- Jaar: 1999
- Prijs: 15 euro (exclusief verzending)
Over de vrijheid van een grizzlybeer
Over het probleem van de vrije wil hebben talloze wijsgeren zich het hoofd gebroken. Nieuwe inzichten uit de brain science wakkerden de discussie over vrijheid en determinisme opnieuw aan.
Oswald Wiener (*1935) was lid van de Wiener Gruppe, een van de radicaalste naoorlogse avant-gardebewegingen, en publiceerde in 1969 die verbesserung von mitteleuropa, roman. Hij gaf les aan de kunstacademie in Düsseldorf en bestudeert introspectief het functioneren van het bewustzijn (Schriften zur Erkenntnistheorie, 1996). Zijn Literarische Aufsätze, in 1998 verschenen bij Löcker Verlag, Wenen, bevatten een uitzonderlijk geconcentreerd essay over wat je je onder vrijheid moet voorstellen. Het werd door Erik de Smedt vertaald als Over de vrijheid van een grizzlybeer.
Wiener bestookt de lezer met een spervuur van vragen. ‘Ben ik vrij als andere modelwerelden gedwongen zijn af te zien van ingrepen in mijn gedrag? Word ik almaar vrijer naarmate mijn voorstellingen de voorstellingen die anderen van mij hebben superieurder omvatten? Is vrijheid het spel van mijn kans om adequatere voorstellingen te verkrijgen dan zij? Wat is: adequaat?’
De vrijheid die de schrijver zich veroorlooft en het denkvermogen van de ongebonden onderzoeker slaan vonken die in de lezer blijven nazinderen. Over de vrijheid van een grizzlybeer is een gebalde, gespierde highbrow en hifitekst van een grrrootmeester.
Erik de Smedt
- Oplage: 75 genummerde exemplaren
- Jaar: 2004
- Prijs: 15 euro (exclusief verzending)
