Het geheugen van de wilde vruchten

In het oosten van België, dat de meesten ten hoogste kennen vanwege het prachtige landschap, wordt niet alleen Duits gesproken, maar ook Duitstalige literatuur geschreven. Enkele van die auteurs worden in Duitsland uitgegeven (en zijn daar bekender dan in eigen land). In St. Vith verschijnt het literaire tijdschrift Krautgarten, dat werk uit het hele Duitse taalgebied publiceert. De Oostkantons, op het eerste gezicht een enclave, zijn ook een grensstreek en smeltkroes van culturen – regio Europa avant la lettre.

Zegwerk vzw haalde een van de belangrijkste dichters uit die streek het Nederlandse taalgebied binnen. Robert Schaus, geboren in 1939, publiceerde talrijke dichtbundels in het Frans en het Duits (o.m. La fin d’un homme heureux, Tu fouilleras le ventre du temps, Wir werden einander an den Narben erkennen). Sinds 1990 is hij ook beeldend kunstenaar. Voor zijn literair werk ontving Schaus tweemaal de Prijs van de Duitstalige Gemeenschap. Uit de bundel Das Gedächtnis der wilden Früchte werden twintig gedichten geselecteerd, vertaald door Erik de Smedt. Ze verschijnen in een tweetalige uitgave, vormgegeven door Danny Dobbelaere.

Als het woord niet zo belast was, zou je Robert Schaus een ‘streekdichter’ kunnen noemen. Maar bij deze streekdichter vind je geen spoor van verheerlijking van de Heimat, laat staan van het verleden. Schaus beperkt zich in deze korte gedichten tot scherpe observaties van wat er in een dorp omgaat. Zichtbare taferelen – ‘menschlich, allzumenschlich’ – met wortels in het onderbewuste: een verdrongen oorlogsverleden, een dubbelhartige religie, een erotiek die zich niet laat onderdrukken.

In de polsslag van de dageraad
dringt stuifmeel
door gesloten ramen
zet kiemen
waarin de grenzen
naar wens verschuiven

Met het bewustzijn van een wereldburger beschrijft Robert Schaus het universum van het dorp, of preciezer: van de fantastische verbindingen en draden, die onder de oppervlakte een bont, barok schouwtoneel weven, waarin de feesten en de kerk, de gevoelens en de seizoenen, de levensfasen en de neerslag van het verleden elkaar doordringen en met ingehouden vuur een feest doen ontbranden tussen Bosch en Breugel.

Erik de Smedt

“Robert Schaus’ sfeervol geconcentreerde observaties van het dorpsleven kort na het einde van de Tweede Wereldoorlog zijn tijdeloos en qua taal uitzonderlijk elegant.” (Dietmar Sous)

• Oplage: 100 genummerde exemplaren
• Jaar: 2001
• Prijs: 25 euro (exclusief verzending)

De onwoorden

Nichita Stănescu werd op 31 maart 1933 geboren te Ploieşti uit een voor de bolsjewieken gevlucht adellijk Russisch geslacht. In zijn geboortehuis is vandaag een museum ondergebracht, waar men kan merken dat Stănescu uit een kunstlievende familie van intellectuelen is voortgekomen. Na zijn studies in de letteren aan de universiteit van Boekarest werkte hij als redacteur van invloedrijke bladen zoals Luceafărul en România literară.

Wanneer men de Roemeense poëzie in een notedop wil karakteriseren, dan kan men drie grote momenten aanwijzen: het grondleggende moment in de negentiende eeuw met Eminescu en Macedonski; een eerste mutatie tijdens de jaren twintig en dertig van de twintigste eeuw met Blaga, Arghezi en Bacovia; een tweede mutatie met de generatie van de jaren zestig, voortgezet in de jaren zeventig. Nichita Stănescu was het lyrische boegbeeld van die laatste twee decennia en werd ook als dusdanig erkend door zijn generatiegenoten.

Zijn eerste bundels, Sensul iubirii (De zin van de liefde, 1960) en O viziune a sentimentelor (Een visie op de gevoelens, 1964), komen precies op het moment dat de dichters meer vrijheid werd gegund om intieme en intimistische onderwerpen te behandelen, in tegenstelling tot hun voorgangers die aan de leiband liepen van de officiële, door de proletkult gepropageerde thema’s. Het is opvallend hoeveel gedichten het woord ‘cântec’ (lied) in hun titel meedragen. Een aantal van die gedichten – meestal liefdesgedichten – is dan ook op muziek gezet. Maar dat is slechts één facet van Stănescu. Er zijn ook de filosofisch gerichte gedichten van 11 elegii (11 elegieën, 1966) en Laus Ptolemaei (1968). In 1978 en 1979 wist Stănescu opnieuw te verrassen met het bijzondere, maar sombere woordenspel van Epica Magna en Opere imperfecte (Onvolmaakte gedichten).

In 1979 wedijverde Nichita Stănescu met Elytis, Borges en Senghor om de Nobelprijs. Twee bezwaren schijnen zijn bekroning in de weg te hebben gestaan: de ongeregelde levensloop van de dichter en de ondemocratische situatie in zijn land. Voor de Zweedse Academie is de biografie namelijk wel van belang: een Nobelprijswinnaar moet ook altijd een exemplarische persoon zijn, met politiek symbolische waarde. Op het beroemde poëziefestival te Struga keek men naar het werk; in 1982 werd hij er onderscheiden met de Gouden Kroon. Eén jaar later, in de nacht van 13 december 1983, overleed Stănescu in de eerstehulpdienst van het ziekenhuis te Boekarest; een levensstijl van excessen had zijn tol geëist.

Jan H. Mysjkin

• Deze uitgave bevat zes gedichten (voor elk gedicht een apart boekje) van Stănescu.
• Oplage:  30 genummerde exemplaren
• Jaar: 2005
• Prijs: 25 euro (exclusief verzending)
• Vertaling: Jan H. Mysjkin

een en ander

Voor de Oostenrijkse dichter Gerhard Rühm (*1930) waren taalscepsis en taalkritiek in de Wiener Gruppe (1954-1960) geen reden om aan de communicatie te twijfelen. Hij schreef vijf decennia gedichten en korte toneelstukken die de literatuur bevrijden uit haar korset van thema’s, genres en dichtvormen.

Concrete poëzie met veel wit, taal-kundig spel met hardnekkige rijmdwang, literaire readymades, een provocerend bloemstuk, frisse, ecologische natuurgedichten, korte toneelstukken met vaak alleen maar regie-aanwijzingen … Rühm schrijft kritisch, zakelijk, zintuiglijk en zinnelijk – zijn teksten balanceren op de rand van zin en zinloosheid.

16 gedichten en korte toneelstukken geven een beeld van hoe verscheiden Rühms werk is. De teksten wachten vrij en verschoond op een lezer die mee wil denken en niet bang is om zich te laten verrassen. een en ander is een uitgave van Zegwerk vzw, in een vertaling van Erik de Smedt. De vormgeving is van Danny Dobbelaere en het frontispice is een tekening die Gerhard Rühm speciaal voor deze uitgave heeft gemaakt.

Erik de Smedt

• Oplage: 200 genummerde exemplaren
• Jaar: 2006
• Prijs: 15 euro  (exclusief verzending)

Te bestellen bij:
Zegwerk vzw ‒ Danny Dobbelaere,
Reigerstraat 3, BE-9000 Gent
Bank van De Post: 000-1636571-84
mail: grafijn@scarlet.be
tel. +32 9 222 66 94

Zegwerk(t)

Dit is een blog over Zegwerk boekenmakerij.

Aparte boekwerken. Stijlvol & schoon. Kleine schaal.